आज मी एक Zoom Session attend केलं.
खरं सांगायचं तर विषय नवीन नव्हता. आपण अनेकदा अशा विषयांवर बोलतो, ऐकतो, वाचतो. पण आज काहीतरी वेगळं होतं.
Speaker फक्त बोलत नव्हती; ती जगलेले अनुभव सांगत होती. तिच्या प्रत्येक वाक्यामागे वास्तव होतं. कोणतंही पुस्तकातलं उदाहरण नव्हतं. कोणतीही मोठी तत्त्वज्ञानाची भाषा नव्हती. फक्त आपण रोज जगतो ते आयुष्य होतं... आणि म्हणूनच प्रत्येक वाक्य मनाला भिडत होतं.
Session संपलं. स्क्रीन बंद झाली. पण माझ्या मनात विचारांची दारं उघडली.
मी आई आहे. मी शिक्षिकाही आहे.
आणि अचानक मला स्वतःलाच प्रश्न पडला...
या दोन भूमिका निभावताना मी खरंच काय करते आहे?
मी शिकवते... की फक्त अभ्यास पूर्ण करते?
मी मुलांना वाढवते... की फक्त त्यांच्या गरजा पूर्ण करते?
आई होणं सोपं नाही. शिक्षक होणंही सोपं नाही. दोन्ही ठिकाणी प्रेम लागतं. पण फक्त प्रेम पुरेसं नसतं.
कारण आयुष्य फक्त प्रेमावर चालत नाही. ते निर्णयांवर चालतं. संयमावर चालतं. सातत्यावर चालतं. आणि सर्वात महत्त्वाचं... Practice वर चालतं. रोज... पुन्हा पुन्हा... स्वतःलाही शिकवत राहण्याच्या Practice वर.
आपण घराला सुरक्षित जागा म्हणतो. ते खरंच आहे.
पण घराबाहेरचं जग अजूनही तिथेच आहे. आणि एक दिवस आपल्या प्रत्येक मुलाला त्या जगात पाऊल ठेवावंच लागणार आहे.
मग प्रश्न असा नाही की जग कसं आहे.
प्रश्न असा आहे...
आपण आपल्या मुलांना त्या जगासाठी तयार करतो आहोत का?
आपण मुलांच्या प्रत्येक मागणीला हो म्हणतो. कारण प्रेम असतं. काळजी असते.
पण कधी विचार केलाय...
'नाही' हा शब्द मुलांनी कुठे शिकायचा?
घरीच ना?
घरी 'नाही' स्वीकारलेलं मूल बाहेर चुकीच्या गोष्टींनाही ठामपणे 'नाही' म्हणायला शिकतं. तेवढाच तो शब्द Self Protection बनतो.
शिक्षक म्हणून माझाही अनुभव वेगळा नाही.
आपण शिकवतो. समजावतो. मार्गदर्शन करतो. कधी रागावतो. कधी कौतुक करतो. कधी आईसारखं जपतो.
तरीही... कुठेतरी आपण कमी पडतो.
कारण मुलं आपल्यासोबत काही तास असतात; पण त्यांच्या मनात त्यांच्या मित्रांचा आवाज जास्त काळ घुमत असतो.
घरी काही झालं... शाळेत काही झालं... की पहिला संवाद Friends सोबतच होतो. तिथून विचारांची दिशा बदलायला सुरुवात होते.
सगळेच मित्र चुकीचे नसतात. सगळेच विचार वाईट नसतात.
पण कधी कधी विचार इतके Neutral होतात, की बरोबर काय आणि चूक काय... याचं भानच राहत नाही.
आणि मला वाटतं... हीच खरी भीती आहे.
कारण त्या क्षणी आई काही करू शकत नाही. शिक्षकही काही करू शकत नाही. मित्रही नाही.
फक्त त्या मुलाचा स्वतःचा विवेक त्याला वाचवू शकतो.
म्हणूनच आजच्या काळात शिक्षण म्हणजे फक्त पुस्तकं नाहीत. Parenting म्हणजे फक्त काळजी नाही. संस्कार म्हणजे फक्त नियम नाहीत.
संवाद, विश्वास आणि योग्य वेळी योग्य प्रश्न विचारण्याची सवय... हीच खरी गुंतवणूक आहे.
आजच्या Session मधली माझ्यासाठी सर्वात सुंदर गोष्ट कोणती होती माहीत आहे?
Acceptance.
हल्ली हे प्रमाण जरी कमी असले तरी वेगाने घडणाऱ्या गोष्टी पाहता जागरूक पालक बदलत आहेत. ते प्रश्न विचारत आहेत, शिकत आहेत आणि सर्वात महत्त्वाचं म्हणजे... स्वतःच्या चुका स्वीकारायलाही तयार आहेत.
कारण...
Acceptance शिवाय कोणताही बदल सुरू होत नाही.
आपण आजच्या पिढीला Gen Z म्हणतो.
मला मात्र आज असं वाटलं...
प्रत्येकाला आता पुन्हा 'A' पासून सुरुवात करण्याची वेळ आली आहे.
A for Awareness.
A for Acceptance.
A for Action.
कारण बदल मुलांपासून सुरू होत नाही. तो आपल्या विचारांपासून सुरू होतो.
मला माझ्या मुलाचं भविष्य घडवायचं आहे. मला माझ्या विद्यार्थ्यांचंही भविष्य घडवायचं आहे.
पण त्याहून महत्त्वाचं...
मला त्यांना स्वतःचा विचार करणारा माणूस बनवायचं आहे.
कारण Role Model शोधत जगणारी मुलं अनेक असतील.
पण...
स्वतःच स्वतःचे Role Model बनणारी मुलंच समाज बदलतील.
आपण Social Media बंद करू शकत नाही. Peer Pressure थांबवू शकत नाही. Trends बदलू शकत नाही.
पण आपण मुलांच्या मनात एक आवाज तयार करू शकतो.
जो प्रत्येक चुकीच्या क्षणी त्यांना विचारेल...
"हे खरंच योग्य आहे का?"
जर तो आवाज आपण निर्माण करू शकलो...
तर आपण जिंकलो.
कधी कधी वाटतं... मी जास्त विचार करते.
पण मग स्वतःलाच आठवतं...
विचार करणं ही समस्या नाही. विचार न करणं ही समस्या आहे.
आजचा दिवस मला एक गोष्ट शिकवून गेला...
आपलं मूल फक्त आपल्या घराचं भविष्य नाही.
ते या समाजाचं भविष्य आहे.
या देशाचं भविष्य आहे.
आणि...
या जगाचंही भविष्य आहे.
कदाचित देवाने मुलांना आपल्या घरी पाठवलं ते त्यांना फक्त मोठं करण्यासाठी नाही...
तर...
त्यांच्यामार्फत एक चांगलं जग घडवण्यासाठी.
ह्या क्षणी खरंच मनापासून एक गोष्ट जाणवते...
फक्त मुलांना शिकवण्यापेक्षा... त्यांच्यासोबत शिकूया. कारण मुलं आपलं ऐकतातच असं नाही...
पण ती आपल्याला पाहतात... अनुभवतात... आणि नकळत आपल्यासारखी होऊ लागतात.
म्हणूनच...
जर आपल्या मुलांनी दुसऱ्यांचं अनुकरण करण्यापेक्षा स्वतःच स्वतःचे Role Model व्हावं, असं आपल्याला मनापासून वाटत असेल...
तर त्या बदलाची सुरुवात...
आपल्यापासूनच व्हायला हवी.
कारण बदल नेहमी एका व्यक्तीपासून सुरू होतो.
मग... ती व्यक्ती आपणच का नसावी?
- अनुप्रिया सावंत
